Μια σελίδα για τον παγκόσμιο ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ: Ιστορία - Μουσική - Κοινότητες
Α web page dedicated to promote the awareness of the HELLENIC PΟΝΤΙΑΝ culture

Αστερίκον ο τ' εμέτερον...
Μετά τα αρχαία ελληνικά, στο «Ζιζάνιο» ο Αστερίξ και οι σύντροφοί του ομιλούν αψόγως την ποντιακή
Του Γιώργου Λιάλιου από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

 

«Πενήντα χρόνα προτού γεννίεται ο Χριστόν οι Ρωμαίοι (όχι τ' εμέτερ, αλλά εκείν α σην Ρώμην τη Ιταλίας) επάτεσαν τον κόσμον όλον. Αέτς πα, η Γαλατία όλον έτον αφκά α σοι Ρωμαίοις - ντο λέγω; κ' έτον όλον! Εναν χωρίον με Γαλάτες κι προσκυνά τοι Ρωμαίοις και πάντα αντιφέρκεται και ευτάει αντίστασιν! Αετς πα οι Ρωμαίοι λεγεωνάριοι που ωρίαζανε τα κάστρα σο Πετίμπονον, σο Ακουάριον, σο Λάβδανον και σο Μπαμπάορον εύραν την πελάν ατούν...».

Αν η ιστορία αυτή δεν ακούγεται άγνωστη, παρά το γλωσσικό της ιδίωμα, είναι γιατί πρόκειται για την εισαγωγή σε ένα από τα γνωστότερα και πιο πετυχημένα κόμικ όλων των εποχών, τις Περιπέτειες του Αστερίξ του Γαλάτη. Και σε αυτή την περίπτωση, ο αγαπημένος ήρωας μικρών και μεγάλων είναι εξίσου δραστήριος και πολυμήχανος με τους ξενόγλωσσους, αλλά και τους ομιλούντες την κοινή και την αρχαία ελληνική «συναδέλφους» του, με μόνη διαφορά το γλωσσικό του ιδίωμα: την ποντιακή διάλεκτο.

Προσπάθεια ενός χρόνου

Γνωστός στη χώρα μας ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '70, ο Αστερίξ κυκλοφορεί σε περισσότερες από 25 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Μόνο την τελευταία δεκαετία μάλιστα έχει πουλήσει στη χώρα μας περισσότερα από 100.000 αντίτυπα. Το «Ζιζάνιο» (ή «Η Διχόνοια», στην κοινή ελληνική) είναι η πρώτη από τις γνωστές περιπέτειες του Αστερίξ που μεταφράστηκε στην ποντιακή διάλεκτο και κυκλοφόρησε πριν μερικές ημέρες από την Μαμούθκομιξ. Πρόκειται για ένα εγχείρημα το οποίο χρειάστηκε περίπου ένα χρόνο για να υλοποιηθεί.

«Η ιδέα μας ήρθε ξαφνικά, όπως και η ιδέα για τα αρχαία ελληνικά», λένε οι κ. Πάνος Κουτρουλάρης και Γιώργος Τσίτσοβιτς, ιδιοκτήτες της Μαμούθκομιξ. «Αναζητούσαμε νέους τρόπους να παρουσιάσουμε εκ νέου μια επιτυχία παγκοσμίου επιπέδου, όπως είναι ο Αστερίξ. Τα αρχαία ήρθαν και με αυτό το σκεπτικό, αλλά και θέλοντας παράλληλα να φτιάξουμε ένα βοήθημα». Είχαν προηγηθεί τρεις πετυχημένες εκδόσεις του Αστερίξ στα αρχαία ελληνικά: Αστερίκιος εν Ολυμπία, Αστερίκιος και Κλεοπάτρα και Μεταξύ Ρόδου και Ξίφους. Η υποδοχή των εκδόσεων αυτών ήταν καλύτερη από το αναμενόμενο. «Μόνο η έκδοση του Αστερίξ με τους Ολυμπιακούς Αγώνες έφτασε τα 35.000 περίπου αντίτυπα».

Οταν, λοιπόν, η ιδέα για την ποντιακή έκδοση του γνωστού κόμικ άρχισε να ωριμάζει, έπρεπε να βρεθεί εκείνος που θα μπορούσε να αναλάβει την υλοποίηση του όλου εγχειρήματος. «Εμείς δεν έχουμε "κριτήριο" για το φιλολογικό ή το "ποντιακό" μέρος, καθώς κανείς από τους δυο μας δεν είναι ποντιακής καταγωγής», λένε οι εκδότες. «Επρεπε, λοιπόν, να βρεθεί κάποιος στον οποίο να εμπιστευτούμε "τυφλά" την απόδοση στην ποντιακή διάλεκτο, γνωρίζοντας μάλιστα ότι η διάλεκτος αυτή ενδεχομένως να ποικίλλει ανά περιοχές».

Σειρά είχε η αναζήτηση του κατάλληλου προσώπου. «Στην προσπάθεια αυτή συνέβαλε ο καθηγητής κ. Ιωάννης Κακριδής, που είχε επιμεληθεί και των εκδόσεων στα αρχαία. Αυτός λοιπόν μας παρέπεμψε στον κ. Γιώργο Σαββαντίδη, καθηγητή λατινικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων και φυσικά ποντιακής καταγωγής».

Ο κ. Σαββαντίδης δέχθηκε με ενθουσιασμό να αναλάβει την ποντιακή απόδοση του Αστερίξ. «Σκέφτηκα ότι ήταν κάτι που και θα διασκέδαζε τους αναγνώστες, ιδίως τους Ποντίους, αλλά και θα βοηθούσε ταυτόχρονα στο να κρατηθεί η διάλεκτος ζωντανή. Το τελευταίο αυτό στοιχείο, μάλιστα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό, κυρίως για τους ξενιτεμένους Ποντίους».

Κύριες δυσκολίες στην προσπάθεια αυτή ήταν η ακριβής απόδοση του κειμένου, καθώς η μετάφραση έγινε απευθείας από το γαλλικό πρωτότυπο στα ποντιακά, αλλά και η χρήση των φθόγγων της ποντιακής διαλέκτου. «Ο μεταφραστής καλείται, κατά κάποιο τρόπο, να αναδημιουργήσει το κείμενο», λέει ο κ. Σαββαντίδης. «Στη μετάφραση, λοιπόν, πρέπει να πετύχεις το σκοπό του συγγραφέα. Γι' αυτό και η μετάφραση δεν είναι πάντα κατά λέξη, αλλά κατά προσέγγιση του νοήματος, όπως άλλωστε και η μετάφραση στην κοινή ελληνική». Μια ακόμα δυσκολία ήταν και η σωστή απόδοση των φθόγγων της ποντιακής. «Για το λόγο αυτό κατασκεύασα ειδικά γράμματα στον υπολογιστή, ενώ χρειάστηκαν πολλές διαδοχικές διορθώσεις».

Πολλαπλή σημασία

Πέρα από την ψυχαγωγική του αξία, η ποντιακή έκδοση του Αστερίξ έχει σίγουρα σημασία όχι μόνο ως εκπαιδευτικό υλικό, αλλά και ως γραπτή παραγωγή σε μια διάλεκτο που, στα ελληνικά σύνορα τουλάχιστον, βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία. Η βιβλιογραφία στην ποντιακή διάλεκτο είναι μάλλον περιορισμένη σε σημείο που, παρότι η περίπτωση του Αστερίξ δεν αποτελεί «πρωτότυπη» δημιουργία, τουλάχιστον να αποτελεί χρήσιμο βοήθημα.

«Η ισοπέδωση των πάντων δεν ωφελεί τον πολιτισμό», λέει ο κ. Σαββαντίδης. «Πέρα από την πρώτη γενιά των προσφύγων και τα παιδιά τους, που μεγάλωσαν στα ποντιακά χωριά, η χρήση της διαλέκτου αρχίζει σταδιακά να φθίνει. Η νέα γενιά Ποντίων την καταλαβαίνει· μιλά, όμως, λίγο ή ευκαιριακά. Πιστεύω ότι κάποια στιγμή θα μπορούσε η Πολιτεία να συνάγει στη διατήρηση της διαλέκτου μας, μέσω της παραχώρησης κάποιων διδακτικών ωρών σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως η Βέροια, το Κιλκίς, η Θεσσαλονίκη, οι Σέρρες, όπως γίνεται άλλωστε στην Καλαβρία για τη διατήρηση της τοπικής ελληνικής διαλέκτου».

Οσο για την καλλιτεχνική δημιουργία στην ποντιακή; «Υπάρχει παραγωγή, έστω και μικρή. Μην ξεχνάτε ότι τα ποντιακά είναι διάλεκτος που ομιλείται ακόμα στα παράλια της πρώην ΕΣΣΔ, αλλά και σε αρκετές περιοχές του σημερινού Πόντου, από πληθυσμούς που παρέμειναν εκεί λόγω του εξισλαμισμού τους. Οι πληθυσμοί αυτοί είναι σημαντικοί, μπορεί να φθάνουν και το ένα εκατομμύριο.

Δημιουργία, όμως, υπάρχει και εντός των συνόρων μας. Υπάρχουν λογοτέχνες, θεατρικοί συγγραφείς και ποιητές που εξακολουθούν να εμπνέονται από τα ποντιακά και έχουν γράψει εξαίσια έργα, όπως ο Ηλίας Τσιρκινίδης, ο Κώστας Διαμαντίδης και πολλοί άλλοι. Αυτοί οι άνθρωποι, μαζί με τους Ποντίους του εξωτερικού, είναι σημαντικό κεφάλαιο για τη διατήρηση της διαλέκτου».

Στα κρητικά και τα κυπριακά

Την έκδοση του Αστερίξ στα ποντιακά θα ακολουθήσουν και εκδόσεις στα κρητικά και τα κυπριακά. «Πέρα από την όποια εμπορική επιτυχία των εκδόσεων αυτών, για εμάς η γλώσσα είναι και ένα παιχνίδι», λένε οι κ. Κουτρουλάρης και Τσίτσοβιτς. «Η έκδοση, λοιπόν, στα ποντιακά δεν έγινε σε καμία περίπτωση χάριν αστεϊσμού. Μας αρέσει να πειραματιζόμαστε... ίσως, λοιπόν, να πάμε να κάνουμε τη σύγχρονη Βαβυλωνία», λένε χαμογελώντας.

webmaster  trapezounta@yahoo.com  © May 1999 

Trapezounta.com is an independent website not affiliated with any organization or institution