Μια σελίδα για τον παγκόσμιο ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ: Ιστορία - Μουσική - Κοινότητες
Α web page dedicated to promote the awareness of the HELLENIC PΟΝΤΙΑΝ culture

ΝΙΚΟΣ ΤΙΦΤΙΚΙΔΗΣ
ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

του ΠΑΥΛΟΥ ΤΣΑΚΑΛΙΔΗ 
μουσικοσυνθέτη-λαογράφο-συγγραφέα

εφημερίδα ΕύΞΕΙΝΟΣ ΠOΝΤΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2001

 

Οταν πλέον πέρασε η βραδιά αφιερωμένη στην παρουσίαση του βιβλίου "110 μελωδίες ποντιακών τραγουδιών" του διακεκριμένου Μουσικού από την Μόσχα, Νίκου Τιφτικίδη, διάφορες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό μου, αναστατώνοντας το και ζητώντας διέξοδο. Κάποια πράγματα ειπώθηκαν, αλλά κάποια παρέμειναν ανείπωτα από αυτούς, που ζήσανε την βραδιά αυτή με την καρδιά τους και όχι με το σώμα τους. Αυτό το κείμενο γεννήθηκε ως ανάγκη για μια άλλη φορά να τιμήσουμε αυτόν τον μεγάλο Δάσκαλο της μουσικής και να διατυπώσουμε κάποιους προβληματισμούς μας.

Μιλώντας για τους επιστήμονες του απόδημου ελληνισμού και τις σχέσεις τους με την μητέρα Ελλάδα μπορούμε να παρατηρήσουμε για μία ακόμη φορά πως τους αφορούν και σήμερα οι αλήθειες της Καινής Διαθήκης. Σύμφωνα με αυτές "κανένας προφήτης δεν αναγνωρίζεται στην χώρα του." Ετσι και με τους Ελληνες διανοούμενους του εξωτερικού, ως συνήθως, δεχόμαστε την συμβολή τους στις άλλες χώρες, όπου ζουν, άλλα πολλές φορές δεν τη δεχόμαστε και στην Ελλάδα. Μπορούμε να αναφέρουμε το παράδειγμα του διεθνούς φήμης μαέστρου και συνθέτη, Οδυσσέα Δημητριάδη, ο οποίος μετακόμισε στην Ελλάδα και μέσα στα τελευταία έξι χρόνια έχει διευθύνει ελάχιστες συναυλίες με την Κρατική Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών και μόνο μία με την Κρατική Συμφωνική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης. Η τελευταία, μάλιστα, όχι μόνο δεν τον καλούσε για τα τελευταία τέσσερα χρόνια άλλα ούτε αξιώθηκε να τον τιμήσει για τα 90 του χρόνια, που γιορτάστηκαν το έτος 1998 από το θέατρο Μπολσόϊ της Μόσχας, τις Κρατικές Ορχήστρες των Αθηνών, της πόλης Τιφλίδα της Γεωργίας, της πόλης Βατούμ της Αντζαρίας. Αυτό το πρόβλημα αφορά όχι μόνο τους Ελληνες - διανοούμενος από την πρώην Σοβιετική Ενωση, από όπου προέρχεται ο σεβαστός μας συγγραφέας, άλλα γενικά, όλους τους Ελληνες, από διάφορες χώρες του κόσμου, που θέλουν και μπορούν να προσφέρουν στην Ελλάδα τις γνώσεις και εμπειρίες τους.

Η παραβολή "του ασώτου υιού" δυστυχώς δεν λέει και πολλά σε μερικούς από τους σύγχρονους ελληνες. Συνήθως, κολλώντας σε κάποιους τον "τίτλο" του Ρώσου ή του Γερμανού κ.ο.κ., ανάλογα με τη χώρα προέλευσής τους, ξεχνάμε ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους ζούσαν εκτός των συνόρων της Πατρίδας μας όχι γιατί το ήθελαν, αλλά γιατί οι συγκυρίες τους οδήγησαν εκεί. Λόγου χάρη, ο διακεκριμένος μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος και η πασίγνωστη τραγουδίστρια Μαρία Κάλλας. Κατά τη διάρκεια της ζωής τους σε άλλες χώρες δεν καλοπερνούσαν, αλλά αγωνίζονταν να γίνουν καλύτεροι στο επάγγελμά τους, να επιβιώσουν και για μια άλλη φορά να προβληθεί η δυναμική του Ελληνικού πνεύματος έξω από τα σύνορα της ελλάδας. Επιστρέφοντας στην Πατρίδα αυτό το δυναμικό μπορούσε να εκτιμηθεί με αντικειμενικά κριτήρια και να αξιοποιηθεί, συμβάλλοντας σημαντικά στην πρόοδο της χώρας μας. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι αυτοί, τις περισσότερες φορές συναντούν στην Ελλάδα όχι μόνο αδιαφορία, άλλα ακόμη και εχθρότητα.

Στην άλλη παραβολή "των ταλάντων" η βασική ιδέα είναι να εκτιμάμε πιο πολύ αυτούς που αξιοποίησαν σε μεγαλύτερο βαθμό αυτά τα χαρίσματα, που τους δόθηκαν. Μάλλον οι περισσότεροι από αυτούς θα πρέπει να περιμένουν την συντέλεια του κόσμου για να εκτιμηθούν από άλλον κριτή.

Αυτό δεν συνέβη με μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες όλου του κόσμου (τον 20ο αιώνα0 στην σύνθεση, τον Νίκο Σκαλκότα, το έργο του οποίου έγινε γνωστό μόνο μετά το θανατό του.

Ευτυχώς έχουμε και κάποιες εξαιρέσεις, όπως στην προκειμένη περίπτωση, το τιμούμενό μας πρόσωπο τον κ. Νίκο Τιφτικίδη. Με ιδιαίτερη χαρά ήθελα εκ μέρους όλων των Ελλήνων από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης να ευχαριστήσω όλους τους φορείς που συνέβαλλαν στην έκδοση και στην παρουσίαση του. Πρώτα από όλα το Κέντρο Μελέτης και Ανάπτυξης του Ελληνικού Πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης, που ανέλαβε την πρωτοβουλία και την οικονομική υποστήριξη της έκδοσης αυτής, τη Δημαρχία Καλαμαριάς και τον Ποντιακό σύλλογο Καλαμαριάς για την συμμετοχή τους στην οργάνωση της παρουσίασης του βιβλίου αυτού. Επίσης θα ήταν άδικο να μην αναφέρουμε και την εφημερίδα "Εύξεινου Πόντος", ποθ πάντα είναι κοντά στα προβλήματα των προσφύγων και για άλλη μια φορά δέχτηκε να παρουσιάσει το θέμα αυτό.

Πονεμένος και ταλαίπωρος, διωγμένος και εξορισμένος, αλλά πάντα ανεξάντλητοςκαι δημιουργικός, ακλόνητος και περήφανος για την καταγωγή του, ο Νίκος Τιφτικίδης, είναι μία από τις πιο λαμπρές προσωπικότητες του απόδημου Ελληνισμού, όχι μόνο των χώρων της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, αλλά και όλου του κόσμου. Πράγματι, το πως επέζησε από πάμπολλες εξορίες, διωγμούς, δυσκολίες και αδικίες στη ζωή του, αυτός ο άνθρωπος, είναι αξιοθαύμαστο. Δεν μπορεί να μη θαυμάσει λοιπόν κανείς την υπομονή και επιμονή του στο δρόμο που διάλεξε, την υπηρέτηση των Μουσών.

Η απίστευτη εργατικότητα σε συνδυασμό με την αμέριστη αγάπη του για τη μουσική δεν περνάνε απαρατήρητες όχι μόνο στην μουσική θεωρητική σκέψη της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ., άλλα και όλου του κόσμου. Μέσα σε 40 χρόνια διδιασκαλίας, ο Δάσκαλος έχει εκπαιδεύσει ολόκληρες γενιές καθηγητών, επιστημόνων, μουσικολόγων, συνθέτων και εκτελεστών που εργάζονται σήμερα σε διάφορα μουσικά ιδρύματα της Ρωσίας, του Καζαχστάν, του ΑζερμπαΙτζαν, της Κιργισίας, του Ουζμπεκιστάν, της Αρμενίας, της Ουκρανίας, της Λετονίας, της Ελλάδας, της Γερμανίας, του Ισραήλ και της Αμερικής.

Θα αναφέρουμε μερικά σχόλια των μαθητών του και των μεγάλων θεωρητικών της ρωσικής κλασικής σχολής για τον Νίκο Τιφτικίδη:

• Η σχέση μας με αυτόν τον άνθρωπο περιπλεκόταν από διάφορα συναισθήματα: ο θαυμασμός και ο φόβος, ο σεβασμός και η ντροπή. Το θαυμασμό και το σεβασμό, τα προκαλούσε η φανταστική του πειθαρχεία, ενώ το φόβο και την ντροπή τα αισθανόμασταν όταν ήμασταν αδιάβαστοι και βαριόμασταν. Ο Δάσκαλος ήταν απαιτητικός πρώτα προς τον εαυτό του και μετά προς εμάς, θεωρούσε ασυγχώρητη αμαρτία και μεγαλύτερη προσβολή στην μουσική την τεμπελιά και την αδιαφορία. (Ε. Κρόμερ, Γερμανία)

• Για τα μαθήματα του Νίκου Τιφτικίδη μπορούσε κανείς να γράψει ολόκληρο ποίημα. Ποτέ ο Δάσκαλος δεν ήταν απόλυτος και προτιμούσε να κάνει υποθέσεις παρά να πάρει ακραία θέση σε κάποιο θέμα. Επέμενε μόνο στο ότι πρέπει να αγαπάμε την μουσική και να καταλαβαίνουμε την γλώσσα της τα υπόλοιποα θα έρθουν μέσα στο χρόνο, με την πρακτική. Πάνω απ' όλα εκτιμούσε την ικανότητα της αυτόνομης σκέψης και μας βοηθούσε να την αναπτύξουμε, δημιουργώντας στην τάξη ιδιαίτερα καλοπροαίρετη ατμόσφαιρα. Πάντα μας ξάφνιαζε με την ιδιαίτερη του σεμνότητα, σε συνδυασμό με τις απεριόριστες γνώσεις του. (Ι. Μοσκαλένκο, Ρωσία)

• Τον Νίκο Τιφτικίδη τον γνωρίζω από παλιά ως έναν από τους πιό ταλαντούχους και ευρυμαθείς θεωρητικούς. Πάντα ενδιαφερόμουν για τις εργασίες του, που μαρτυρούν το υψηλό επίπεδο του επαγγελματισμού του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου προκαλεί ο μεγάλος αριθμός των εργασιών του Ν. Τιφτικίδη πάνω σε ποίκιλα θέματα. Κατά την δική μου άποψη, ο Νίκος Τιφτικίδης είναι ένας πολύ ταλαντούχος και ευρυμαθής επιστήμων, που κατέκτησε τον τίτλο της αυθεντία, ως εξαίρετως καθηγητλης με πλούσιο πείρα πολλών χρόνων. (Δόκτορας μουσικολογίας, προφέσορας Ι.Ν. Τιούλιν, Μόσχα)

• Νίκος Τιφτικίδης - μουσικός και θεωρητικός, που κατέχει βαθιές γνώσεις και υψηλό πολιτιστικό επίπεδο. Αυτός είναι ένας ταλαντούχος και απαιτητικός καθηγητλης, που μπορεί μα προκαλέσει το ενδιαφέρον των φοιτητών του και να τους επιβάλει να εργαστούν. Το κύρος του μεταξύ των μαθητών του είναι αυτονόητο (Δόκτορας μουσικολογίας, προφέσορας Ι. Ντουμπόβσκι, Αλμα-Ατά)

• "Αν θέλεις να γίνεις Μάστορας, εκπαιδεύσου από τον Μάστορα". Αυτή η γερμανική παροιμία ταιριάζει πολυ στον Νίκο Τιφτικίδη, ο οποίος ήταν αυτός ο Μάστορας από τον οποίο έπρεπε να μάθει κανείς. Η νεολαία το ήξερε και ελκύοταν από αυτόν. Αυτός αντιπροσώπευε το συνδυασμό του μυαλού, του χαρίσματος και της ανθρώπινης γοητείας. Πάντα ήταν ευχαρίστηση να συναντάς αυτόν τον περιποιημένο, επιμελή και καλοπροαίρετο Ανθρωπο. Σε αυτά συμπληρωνόταν και η εξαιρετική τιμιότητα και υπευθυνότητα του στην δουλειά, είτε αυτή ήταν σημαντική είτε ασήμαντη. Αυτή η αρμονία της προσωπικότητας του ήταν γεγονός εξίσου ενθυμούμενο, όπως και τα μαθήματα της τέχνης του. (Καθηγήτρια Β. Μαυρίδου, Αλμα-Ατά)

• Γνώριζα ότι στην χώρα (Ρωσία) δούλευε ένας έξοχος μουσικολόγος Νίκος Τιφτικίδης (εκείνα τα χρόνια ήταν ο μοναδικός Ελληνας σε αυτό το κλάδο). Γνωριστήκαμε τυχαία στην πόλη Μπορζόμι της Γεωργίας και μετά από ένα λεπτό αγκαλιαστήκαμε και έτσι άρχισε η μακρόχρονη μας φιλία. Πάντα με αφήνανε έκπληκτο η καλοσύνη του, η ευαισθησία του, η ετοιμότητά του να συμπαρασταθεί στους πάντες που ζητούσαν την βοήθειά του. Με ξάφνιαζε επίσης η απίστευτη ενεργητικότητά του, η ποικιλία των χαρισμάτων του και το ευρύ φάσμα των γνώσεων του. Αυτό με το οποίο ασχολείται τώρα ο Νίκος Τιφτικίδης είναι να συμβάλλει σημαντικά τόσο στο ποντιακό, όσο και σε όλο το ελληνικό πολιτισμό. (Διεθνούς φήμης μαέστρος και συνθέτης Ο. Δημητριάδης, Ελλάδα)

Ο Ελληνικός πολιτισμός και πιο συγκεκριμένα η ποντιακή μουσική, αυτό είναι το θέμα που απασχολεί τώρα τον κ. Νίκο Τιφτικίδη και όλους εμάς, που αγαπάμε την παράδοσή μας, και θέλουμε μια καλύτερη μοίρα για αυτήν στο μέλλον. Τα προβλήματα που συναντάμε σχετικά με την παράδοση είναι πάμπολλα και για την επίλυση τους χρειάζεται μακρόχρονη μάχη, βασισμένη στην στρατηγική και στην ένωση όλων των δυνάμεων των διανοούμενών μας.

Τα κύρια θέματα, που πρέπει να λυθούν οπωσδήποτε, είναι τα εξής:

1. Η ολική καταγραφή των παραδοσιακών μελωδιών του Ποντιακού λαού, δημιουργώντας έτσι ένα αρχείο για την διατήρηση τους και την εξασφάλιση των πνευματικών δικαιωμάτων τους.

2. Η δημιουργία πρακτικών μεθόδων για την εκμάθηση των μουσικών παραδοσιακών οργάνων του Πόντου.

3. Η δημιουργία σχολών εκμάθησης των οργάνων αυτών που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εποχής μας.

4. Η δημιουργία ορχηστρών παραδοσιακών οργάνων, που θα αποτελείται από τους μαθητές των σχολών αυτών.

5. Οι μελέτες στο τομέα της βελτίωσης της κατασκευής των παραδοσιακών οργάνων και η δημιουργία επαγγελματικών εργαστηρίων για τη κατασκευή τους.

6. Η συστηματική επιστημονική μελέτη των θεμάτων, που αφορούν την παράδοσή μας, η οργάνωση συνεδρίων, ημερίδων κ.ά. για την συζήτηση πάνω στις μελέτες αυτές και την ευρεία ενημέρωση της κοινωνίας για τα θέματα αυτά.

7. Η έρευνα των μορφών της καλλιτεχνικής δημιουργίας, που θα μπορούσαν να γεφυρώσουν την επικοινωνία του πολιτισμού μας με άλλους.

Τέλος αυτά και πολλά άλλα, που αφορούν εκτός από τη μουσική μας και το θέατρο, τον χορό, την γλώσσα, τα εργόχειρα, την κουζίνα κ.ά. Το βιβλίο του κ. Τιφτικίδη "110 Μελωδίες Ποντιακών Τραγουδιών" είναι μια κατάθεση ψυχής στην επίλυση των προβλημάτων αυτών.

Στην βραδιά που παρουσιάστηκε το βιβλίο "110 ποντιακές μελωδίες", παρουσιάστηκε επίσης ένα καλλιτεχνικό πρόγραμμα, μέρος του οποίου ήταν βασισμένο στις συνθέσεις του συγγραφέα. Η καθηγήτρια μουσικής Βιολέτα Γρηγοριάδου από την Αλεξανδρούπολη έπιαξε στο πιάνο τα έργα του Ν. Τιφτικίδη, βασισμένα στις ελληνικές παραδοσιακές μελωδίες, ξαφνιάζοντας τους ακροατές με καινούργια ηχοχρώματα που εκπέμπανε οι χορδές του "ξένου" για την παράδοσή μας πιάνου. Ο γνωστός μας καλλιτέχνης Στάθης Νικολαϊδης με την συνοδεία στην ποντιακή λύρα του Γιώργου Ατματζίδη, έφερε κατά ένα θαυμαστό τρόπο το κοινό στο κόσμο της αυτούσιας παράδοσης, τραγουδώντας κάποια από τα τραγούδια καταγραμμένα στο παρουσιαζόμενο βιβλίο. Στο τέλος της εμφάνισής του ο ίδιος συγκίνησε τους πάντες, τραγουδώντας σε συνοδεία του αρθρογράφου την έκπληξη της βραδιάς - το τραγούδι "Ο Υμνος του Πόντου" του συγγραφέα, που ήταν γραμμένο πάνω στους στίχους του Φίλωνα Κτενίδη. Κλέβουν τις καρδιές όλων οι παραδοσιακοί χοροί από το Παιδικό Χορευτικό Συγκρότημα του Ποντιακού Συλλόγου Καλαμαριάς.

Ο Νίκος Τιφτικίδης είναι αυτός που έχει συμβάλλει σημαντικά στην δημιουργία της σύγχρονης σχολής της παραδοσιακής μουσικής των Καζάχων, κάνοντας διδακτορική διατριβή πάνω στα θέματα της μελωδικής και ρυθμικής δομής της. Μελετά ιδιαίτερα το παραδοσιακό ρωσικό διαρκές τραγούδι, προσπαθώντας να καταλάβει καλύτερα την επίδρασή του στους Ρώσους συνθέτες.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Νίκος Τιφτικίδης κατέχει πάρα πολλά μουσικά όργανα και κάνοντας την εργασία του για την καζάχικη παραδοσιακή μουσική, για να είναι πιο αξιόπιστος, μαθαίνει να παίζει το καζάχικο έγχορδο μουσικό όργανο "ντομπρά". Στην παρουσίαση της εργασίας του παίζει καταπληκτικά στο όργανο αυτό, καταπλήσσοντας την επιτροπή.

Οπως λέει ο ίδιος για την ζωή του: "Οταν θυμάμαι όλα όσα έζησα και είδα, βλέπω ότι η μοίρα μου χάρισε και πικρίες και χαρές. Και τα δύο μάλλον σε ίδιες ποσότητες. Και όμως εγώ - είμαι τυχερός άνθρωπος, γιατί πάντα την δεχόμουν έτσι όπως ήταν, σε όλες της τις εκδηλώσεις. Το πιο μεγάλο δώρο από την μοίρα για μένα ήταν οι συναντήσεις μου με τους πολιτισμούς διάφορων λαών. Στα παιδικά μου χρόνια και στα νιάτα μου άκουγα και προσπαθούσα να συλλάβω την μουσική των ελληνοποντίων και των αζέρων. Μετά ήρθε ο καιρός να ανακαλύψω το μέγα πολιτισμό των Καζάχων οργανοπαίχτων και τραγουδιστών. Τον ίδιο καιρό μου προκαλούσε ενδιαφέρον το ρώσικο τραγούδι, αλλά τον τελευταίο καιρό με ξανατράβηξε η ποντιακή μουσική".

Ολες του τις γνώσεις και τις εμπειρίες αυτός ο πεπειραμένος Μουσικός και Ανθρωπος καταθέτει όλα τα τελευταία χρόνια στο βωμό της παράδοσής μας. Ο διδάκτωρ επιστήμων, καθηγητής του Πανεπιστιμίου της Κομοτηνής Ηλίας Πετρόπουλος στην εισαγωγή για την ρώσικη έκδοση του βιβλίου αυτού το έτος 1999 γράφει: "Στη διάρκεια των τελευταίων οχτώ χρόνων ο Ν. Τιφτικίδης έγραψε 40 εργασίες, στις οποίες εμφανίστηκε ως επιστήμονας, εθνογράφος, μουσικοσυνθέτης και δημοσιογράφος. Σχεδόν όλες οι εργασίες σχετίζονται με τα προβλήματα των Ποντίων, με τη ζωή τους, την ιστορία και τον πολιτισμό τους". Συμπληρώνοντας ήθελα να διευκρινίσω ότι το βιβλίο αυτό είναι το πρώτο στο είδος του, που εκδόθηκε στη Ρωσία και έχει ιδιαίτερη σημασία η παρουσία του σε ελληνική έκδοση.

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην πρώην Σοβιετική Ενωση και από το 1975 άρχισα να ασχολούμαι με θέματα, που αφορούσαν την μουσική μας παράδοση. Πιστεύω ότι γνωρίζω πολύ καλά όλες τις δυσκολίες που συναντάει κάποιος στην αναζήτηση του, ασχολούμενος με το θέμα αυτό στην πρώην Σοβιετική Ενωση. Θα τολμήσω να πω ότι καταλαβαίνω καλύτερα από πολλούς τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς του εκλεκτού μας συγγραφέα, με τον οποίο μας συνδέουν πολλά χρόνια φιλίας και συνεργασίας. Για αυτό εκτιμώ ιδιαίτερα που μου δόθηκε ευκαιρία να κάνω την τεχνική επιμέλεια του βιβλίου του, συμβάλλοντας έτσι από την πλευρά μου στην διατήρηση της μουσικής μας παράδοσης. Χωρίς να μπορώ να πω ότι έχω την τιμή να είμαι μαθητής του Νίκου Τιφτικίδη, θέλω όμως να ομολογήσω ότι το παράδειγμά του, οι μύθοι για αυτόν, που κυκλοφορούσαν στους μουσικούς κύκλουςστις χώρες της πρώην σοβιετικής Ενωσης και οι επαφές μας με ερέθιζαν πάντα ως παράδειγμα για μίμηση.

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ

Με την ευκαιρία της παρουσίασης του άρθρου αυτού η εφημερίδα προτείνει στον αναγνώστη ένα κείμενο του Νίκου Τιφτικίδη με τον τίτλο "Για τις προοπτικές ανάπτυξης του μουσικού πολιτισμού των Ποντίων".

"Οπως είναι γνωστό, η ποντιακή μουσική είναι ένα κράμα αποτελούμενο από τρία στοιχεία: το τραγούδι, τον χορό και την ενόργανη μουσική. Απ' αυτή την τριάδα, μόνο με το χορό, ο οποίος εκτελείται ταυτόχρονα από ομάδα χορευτών, εκφράζουν οι Πόντιοι τη συλλογική αρχή, το αίσθημα της συντροφικότητας, της ενότητας, της συμπόνοιας και της ομόνοιας. Ετσι εξηγιέται η τεράστια αγάπη των Ποντίων για το χορό. Γι αυτό ακριβώς οι ομαδικοί χοροί έγιναν μια σημαντική μορφή αυτοέκφρασης των Ποντίων. Απόδειξη αποτελούν τα πολυάριθμα συγκροτήματα (παιδικά, αντρικά, γυναικεία, μικτά), τα οποία μπορεί να συναντήσει κανείς όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλες τις χώρες, οπού υπάρχει ελληνική διασπορά. Αυτό το φαινόμενο είναι από καιρό γνωστό και κοινώς αναγνωρισμένο. Εγώ ομως, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή περισσότερο στο γεγονός, ότι μέχρι σήμερα στην Ελλάδα δεν χρησιμοποιούνται οι δυνατότητες ομαδικών εκτελέσεων, τις οποίες διαθέτει η ποντιακή μουσική τέχνη. Εννοώ τις ενόργανες μορφές εκτέλεσης: συγκροτήματα (με τη συμμετοχή ομάδων λυράρηδων) και ορχήστρες (με τη συμμετοχή λυρών και άλλων οργάνων). Νομίζω, ότι έφτασε ήδη ο καιρός να δημιουργηθούν νέα είδη ομαδικής εκτέλεσης για τον ποντιακό πολιτισμό. Είμαι απόλυτα πεπεισμένος, ότι οι Ελληνες λυράρηδες και οι γν'ωστες της ποντιακής μουσικής διαθέτουν και τον αναγκαίο ενθουσιασμό και αρκετό ταλέντο και δυνάμεις για την εκπλήρωση αυτού του ενδόμυχου πόθου πολλών λάτρων της ποντιακής μουσικής. Αλήθεια, πρέπει να ομολογήσω, ότι οι πρωτοστάτες της δημιουργίας ενόργανων συγκροτημάτων και ορχηστρών θα πρέπει να διανύσουν δρόμο μακρύ και δύσκολο. Σε γενικές γραμμές ο δρόμος αυτός μπορεί να χωριστεί σε τρία στάδια.

Πρώτο Στάδιο: Εκμάθηση ικανών ατόμων να εκτελούν στη λύρα με νότες.

1. Να προετοιμαστούν διδάσκαλοι εκτέλεσης μουσικών κομματιών στη λύρα με νότες. Για το σκοπό αυτό στα Ποντιακά Κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης θα πρέπει να αρχίσουν μαθήματα για δασκάλους λύρας.

2. Να συγκροτηθούν σ' αυτά τα Κέντρα μουσικές τάξεις παράδοσης μαθημάτων λύρας με νότες.

3. Να συσταθεί και να εκδοθεί "Σχολή λύρας" και διάφορα διδακτικά βιβλία για την καλυτέρευση της τεχνικής της εκτέλεσης στη λύρα.

4. Να συσταθούν και να εκδοθούν συλλογές με μελωδίες ποντιακών τραγουδιών και χορών.

Δεύτερο Στάδιο: Να διοργανωθούν ομοιγενή συγκροτήματα, αποτελούμενα μόνο από λύρες (παρόμοια με τα συγκροτήματα βιολιών, μπαλαλάικα κ.τ.λ.).

1. Να συσταθεί και να εκδοθεί για το συγκρότημα λυρών ρεπερτόριο, με μουσικά κομμάτια διαφορετικού βαθμού δυσκολίας.

2. Να αρχίσει η εργασία για την κατασκευή νέων ειδών λύρας, με σκοπό τη δημιουργία λυρών διαφορετικού μεθέθους και κλίμακας (πρίμο, άλτο, μπάσο, κοντραμπάσο).

3. Να ετοιμαστεί και να εκδοθεί ρεπερτόριο για το συγκρότημα των νέων αυτών, ανακατασκευασμένων λυρών.

Τρίτο Στάδιο: Να δημιουργηθεί πάνω στη βάση του συγκροτήματος λυράρηδων μικτή ορχήστρα, η οποία να αποτελείται εκτός από λύρες, επίσης από φλάουτα, κλαρίνα, κρουστά και άλλα όργανα.

1. Να προετοιμαστεί και να εκδοθεί για την ορχήστρα διδακτικό ρεπερτόριο και ρεπερτόριο για συναυλίες, το οποίο να βασίζεται στην λαϊκή καθώς και την επαγγελματική μουσική.

2. Να προετοιμαστούν διευθυντές ορχήστρας.

Αυτό που προτείνω δεν είναι ο καρπός της φαντασίας μου. Αυτό το δρόμο (από το ένα όργανο ως την ορχήστρα) διένυσαν οι λαοί πολλών χωρών, όπου συγκροτήθηκαν εξαίσια συγκροτήματα και περίφημες ορχήστρες. Το πρόγραμμα αυτό είναι απόλυτα πραγματοποιήσιμο, αν με την εκπλήρωση του ασχοληθούν το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, οι ανώτατοι καθοδηγητές των Ποντιακών Συλλόγων και επιφανείς μουσικοί, γνώστες της ποντιακής μουσικής, μουσικοσυνθέτες και μουσικολόγοι. Πιστεύω, ότι θα φτάσει η μέρα, όταν τα πρώτα ερασιτεχνικά συγκροτήματα και ορχήστρες θα γίνουν επαγγελματικά και θα είναι το ίδιο διαδεδομένα , οπως και τα χορευτικά συγκροτήματα.

Πιστεύω, ότι με το καιρό και στην Ελλάδα και στο εξωτέρικο, θα διοργανώνεται παντού συναυλίες και φεστιβάλ ποντιακών συγκροτημάτων και ορχηστρών, τα οποία θα προξενούν αξέχαστη εντύπωση στους συμπατριώτες μας, θα τους γεννούν το αίσθημα της υπερηφάνειας και του θαυμασμού, θα προσφέρουν σε όλους τους ακροατές μεγάλη χαρά και αισθητική απόλαυση. Για χάρη όλων αυτών και για χάρη του υψηλού στόχου της ανάπτυξης και άνθισης του πρωτότυπου ποντιακόυ πολιτισμού αξίζει να αφιερώσουμε όλες τις δυνάμεις του μυαλού, της ψυχής και της καρδιάς μας. Σας καλώ σ' αυτό το έργο, καθώς και στο να γίνει ο υπέροχος ποντιακός ελληνισμός ακόμη πλουσιότερος και να αναψωθεί ακόμη περισσότερο στο δρόμο προς το μουσικό Ολυμπο για να προσφέρει κι αυτός τη συμβολή του στον παγκόσμιο πολιτισμό."

-Ν. Τιφτικίδης - μέλος της Ενωσης μουσικοσυνθέτων της Μόσχας, καθηγητής.

webmaster  trapezounta@yahoo.com  © May 1999 

Trapezounta.com is an independent website not affiliated with any organization or institution