Μια σελίδα για τον παγκόσμιο ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ: Ιστορία - Μουσική - Κοινότητες
Α web page dedicated to promote the awareness of the HELLENIC PΟΝΤΙΑΝ culture

Η ΠΟΝΤΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ

του ΠΑΥΛΟΥ ΓΑΪΤΑΝΙΔΗ

Εφημερίδα ΕύΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ Αύγουστος 2001

 

Παράδοση είναι μία έννοια σύνθετη με την οποία εκφραζόμαστε σχεδόν καθημερινά, από τη μια να δηλώσουμε την πίστη μας στην μακρόχρονη ιστορία και τις θεμελιακές αρχές που η ποντιακή ψυχή έχει αφήσει ως παρακαταθήκη και από την άλλη να διαφυλάξουμε και να αναπτύξουμε πάνω στις ίδιες αρχές με νέες αντιλήψεις το μόνιμο αίτημα της εν δυνάμει παρουσίας και δράσης του ποντιακού στοιχείου που υπαγορεύει η κοινή ανάγκη συνύπαρξης και δημιουργίας στη ροή του χρόνου.

Στο γενικό αυτό πλαίσιο θα τεθούν κάποιες σχέσεις και βάσεις για την ανάπτυξη της ποντιακής μουσικής, μιας και αποτελεί μέρος της παράδοσης, όχι μόνο ως λειτουργικής, αλλά ιδιαίτερα ως καλλιτεχνικής μορφής έτσι ώστε να αποτελέσει ένα νέο κεφάλαιο παραγωγής πολιτισμικών δεδομένων κατά τη συμπόρευση του με την παγκόσμια μουσική φιλολογία και μουσικολογία. Αυτό είναι αναγκαίο εν όψει των συνεχών αλλαγών που προκαλεί η τεχνολογική εξέλιξη.

Παραδοσιακή μουσική είναι εκείνη η μουσική-ποίηση, μουσική-χορός με την οποία η κάθε κλειστή κοινωνία κανονιστικά εκφράζεται στις ποικιλές περιστάσεις της ζωής, όπως είναι ο γάμος, οι μεγάλες γιορτές του έτους, οι ιστορικές μνήμες και άλλες πολλές. Η παραδοσιακή μουσική δεν υφίσταται χωρίς τα κοινωνικά δρώμενα.

Τα τελευταία χρόνια η ραγδαία εξέλιξη που προκαλεί η τεχνολογία έχει δημιουργήσει νέες αντιλήψεις ιδιαίτερα για το ρόλο της παραδοσιακής μουσικής. Το πρώτο που κανείς εύκολα μπορεί να παρατηρήσει είναι ότι η παραδοσιακή μουσική μπαίνει στο αρχείο ως μουσειακό στοιχείο, παράλληλα όμως εμφανίζονται νέες μουσικές προτάσεις, νέες παραγωγές τραγουδιών και σκοπών που εναρμονίζονται σε μία μοντέρνα χροιά με στοιχεία από τους αμανέδες και τους καρσιλαμάδες, καθώς και με νέα δομικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά.

Ολα αυτά συνιστούν το συνοθύλευμα εκείνο που είναι απαύγασμα των ποικίλων επιρροών από την λαϊκότροπη και την ανατολική μουσική. Αυτή η νέα μουσική χρησιμοποιείται κυρίως στη νυχτερινή διασκέδαση. Η μαζική διασκέδαση, μέσα σε αφύσικους χώρους απετέλεσε το νέο παράγοντα διαμόρφωσης της ποντιακής μουσικής, ενώ ταυτόχρονα επισκίασε μέχρι που εξαφάνισε τις ιδιαιτερότητες και γενικά τα ιδιόμορφα χαρακτηριστικά της ποντιακής κοινωνίας.

Αυτή η περιγραφή απεικονίζει τον τραγουδοποιό, ως ειδικό και ταυτόχρονα ως θύμα στο πεδίο της μουσικής και ειδικότερα της παραδοσιακής μουσικής. Αν παλιότερα ήταν πολύ δύσκολα για το μουσικό να παρεκλίνει από το παραδοσιακό ύφος, σήμερα, αντιθέτως είναι πολύ εύκολο να μην συνειδητοποιεί τα νέα μουσικά συνοθυλεύματα που κατασκευάζει και βεβαίως αυτή η τάση κατασκευής έχει τα παρεπόνεμά της, η οποία προκαλεί αρνητικές διαστάσεις συνολικά στη σκέψη, στο στοχασμό, στον πολιτισμό, στην ποντιακή κουλτούρα. Στο πλαίσιο αυτό υπάρχουν αναμφίβολα κάποιες εξαιρέσεις που δρουν με πολύ κόπο προκειμένου να διαφυλάξουν και να διαδώσουν, ιδιαίτερα στην ποντιακή κοινωνία, αυτό που λέγεται παραδοσιακό ύφος και ήθος είτε αφορά στη μουσική, είτε στην κοινωνική σχέση, εντούτοις όμως συναντούν πολλές δυσκολίες στην κατεύθυνση αυτή γιατί η προσπάθεια τους προσκρούει σ' εκείνο το τερματώδες κοινωνικοοικονομικό κατασκεύασμα που προκάλεσε η τεχνολογική εξέλιξη και κάτα κάποιοι τρόπο εμείς οι ίδιοι. Αυτή η νέα κατάσταση προσδιόρισε και επέβαλε σε μεγάλο βαθμό τη στείρα και παγιωμένη θέση μας στη σχέση με τους συνανθρώπους μας. Ενθάρρυνε στον εγωκεντρισμό, αποδυνάμωσε την τάση για κοινωνική δράση και δημιουργία και γενικά προκάλεσε την απομάκρυνση από τη συλλογική εκείνη προσπάθεια αναπαραγωγής και παραγωγής πολιτιστικής και πολιτισμικής κουλτούρας του κοινωνικού ανθρώπου.

Σ' αυτή την κατεύθυνση νομίζω ότι οδηγήθηκαν όλες οι παραδόσεις. Ωστόσο ακόμη λειτουργούν και ως προς τους στόχους που υπαγορεύουν, λειτουργούν ελλειματικά.

Αυτό είναι ένα αποτέλεσμα της αποσύνθεσης της αποσύνθεσης των στοιχειωδών παραμέτρων που συνιστούν την παράδοση. Για παράδειγμα δε μπορεί η μουσική να λέγεται παραδοσιακή όταν πλέον δεν συνυπάρχουν περιστάσεις εθίμων, τελετουργική δράση, τόπος, φυσική μουσική, χορός, συνήθειες και άλλα πολλά.

Παράλληλα στο χώρο της μουσικής προβάλλουν όπως ανέφερα νέες μουσικές προτάσεις που πλέον απομακρύνονται από τη σχέση προς τις παραδοσιακές αντιλήψεις. Βρίσκονται σε ένα χόρο μεταξύ της λειτουργικής και της καλλιτεχνικής μορφής της μουσικής. Είναι απροσδιόριστης λειτουργίας όμως εκφράζουν απολύτως τη διασκέδαση της νύχτας.

Ο χώρος αυτός υπαγόρευσε τη νέα μορφή μουσικής που φαίνεται α) από την υφή της ενοργάνωσης, μαζί με τη λύρα ο ηλεκτρονικός ήχος, ο ενισχυτής ήχου και άλλα ενδεχομένως μουσικά όργανα που παρεμβαίνουν αρνητικά στην παραδοσιακή υφή,  β) από τη θεματολογία και την ποιητική, γ) από τα νέα μελωδικά, ρυθμικά, και διμικά συστατικά, δίνοντας έμφαση στη φωνή, στη χροιά του ήχου και γενικά στις νέες τεχνικές που προσφέρει η τεχνολογία.

Από την άλλη πλευρά χάθηκαν η αμεσότητα, η οικειότητα, οι συνήθειες, τα πειράγματα και πολλά άλλα που στο παραδοσιακό γλέντι θεωρούνταν αυτονόητα και απαραίτητα και βεβαίως αποτελούσαν τα συνδετικά συστατικά των μελών της κλειστής κοινωνίας. Η όλη αυτή κατάσταση δημιούργησε επίσης τη νέα φιλοσοφία για την ποντιακή μουσική. Αφού προσέφερε την οικονομική άνεση, αυτό δεν είναι κακό, στους επαγγελματίες μουσικούς και στην προβολή τους στον ποντιακό κόσμο, τους δόθηκε η ευκαιρία ως οι πλέον ειδικοί να λένε τις απόψεις τους και να διατυπώνουν συνολικά για τη μορφή και τη λειτουργικότητα της νέας μουσικής, ανάγοντάς την σε μουσική παραδοσιακή. Στο σημείο αυτό θέλω να τονίσω ότι δεν κάνω καμμία κριτική παρά μόνο περιγραφικές επισημάνσεις.

Μια προέκταση αυτής της κατάστασης δινεται μέσα από τις τηλεοπτικές εκπομπές, που βέβαια γίνονται καλόπιστα, όμως έχω την αίσθηση ότι είναι μακριά από την πραγματικότητα και συνεχίζουν να επιτείνουν τον αποπροσανατολισμό από τα παραδοσιακά σχήματα ιδιαίτερα στο νέο ποντιακό κόσμο. Η άποψή μου είναι ό,τι οι παράγοντες των ποντιακών εκπομπών πρέπει να διακατέχονται από ένα πνεύμα στοχασμού και ανάδειξης του ποντιακού πολιτισμού. Πρέπει να ασκούν κριτική στις οποίες απόψεις, περιγραφές, διατυπώσεις και σε ότι ακόμη κι αν λέγεται κατά την παραγωγή εκπομπής όταν βέβαια υπάρχει διαστρέβλωση των παραδοσιακών αντιλήψεων. Πρέπει να είναι μυημένος όσο το δυνατόν στον ποντιακό ιδεώδες και αν όχι πρέπει να ξέρει ν' αναμοχλεύει και να εκμαιεύει το ζητούμενο κάθε φορά.

Ολα αυτά, επισημαίνω ό,τι ανήκουν στο παραδοσιακό πέδιο και μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο έχουμε το ανάλογο ηθικό χρέος του λέγειν και του πράττειν.

Είναι γεγονός ότι η ζωή προχωράει και επικαλούμενοι πολλοί τη δυναμική αυτής της ζωής, υποστηρίζουν ότι ο κόσμος πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Πιστεύω ότι αυτή η αντίληψη είναι λαθεμένη. Οσο καλό είναι το να εναρμονίζεται ο άνθρωπος στους ρυθμούς της φύσης, άλλο τόσο κακό είναι το να συμπαρασύρεται από τους τεχνητούς ρυθμούς που προκαλεί η τεχνολογική εξέλιξη. Το σημαντικό είναι το πως αντιλαμβάνεται κανείς τη ζωή και τη ζητάει από αυτήν.

Η μακρόχρονη ιστορία του ανθρώπου, αποδικνύει περίτρανα ότι η αντίληψη και φιλοσοφία του για τη ζωή έχει τη βάση της στην ύπαρξη και ανάπτυξη των αρετών του και ταυτόχρονα στην ανάγκη συνύπαρξης τους ως συστατικό και δημιουργικό μέλος της ομάδας και ποτέ ως αθροιστικό στοιχείο αυτής.

Αυτά αποτελούν εκείνες τις σταθερές τις οποίες από την πλευρά της η μουσική και ειδικότερα η παραδοσιακή μουσική θέλει να υπερτονίσει και να αναπτύξει.

Η μουσική γενικά αναδεικνύεται ως λειτουργική όταν ορισμένα της συστατικά λειτουργούν σταθερά μέσα στη ροή του χρόνου.

Ολα τα παραπάνω στοιχεία μαζί με τη συνετή χρύση των μουσικών οργάνων και ιδιαίτερα της λύρας (κεμεντζέ) συνιστούν και αναδεικνύουν συνολικά το ύφος και το ήθος εκείνης της μουσικής, η οποία χρησιμοποιήθηκε και εξέφρασε υπό μίαν έννοιαν τη ζωή πολλών γενεών του ποντιακού κόσμου και λέγεται παραδοσιακή.

Η παγκόσμια κοινωνικοοικονομική αναδιάρθρωση δεν πρέπει να μας αφήνει ήσυχους για τη διαφύλαξη και ανάπτυξη των ιδιαιτεροτήτων που μας υπογορεύει η πολιτιστική μας κληρονομιά.

Οι νέες επερχόμενες τάσεις στην πολιτιστική μας ζωή και γενικότερα στη φιλοσοφία μας, λειτουργούναφομοιωτικά και δομούν νέες αντιλήψεις. Οι κίνδυνοι παραμόρφωσης η αφανισμού αυτών των χαρακτηριστικών είναι εμφανείς. Γι' αυτό με ένα στοχαστικό και δημιουργικό πνεύμα σε ένα πλαίσιο αναδιαμόρφωσης της ποντιακής μουσικής πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτές τις δυσκολίες.

Η ποντιακή μουσική της οποίας η διάρθωση και η πλοκή θα απορέει από τη χρύση των προαναφερόμενων δομικών χαρακτηριστικών, είναι βέβαιο ότι θα προσδίδει τη χροιά και το ήθος που έχει αποτυπωθεί στις συνειδήσεις μας και στην ψυχή από την πολιτιστική μας κληρονομιά. Πρέπει λοιπόν οι αρχές δόμησής της να έχουν αυτές τις βάσεις ειδικότερα σε ότι αφορά την οργανική μουσική. Με αυτό το τρόπο θα έχει την αξίωση να παραμείνει και ως ένα ιστορικό κεφάλαιο από το οποίο θα εμπνέεται τόσο το νέο δημιουργικό μουσικό πνεύμα όσο και η σκέψη για την κοινωνική παραδοσιακή σχέση.

Στο σημείο αυτό επισημαίνω ότι οι κλειστές κοινωνικές δομές, οι παραδοσιακές αντιλήψεις και πρακτικές σε όλα τα επίπεδα ζωής, η ανάπτυξη του ανθρώπου και ιδιαίτερα του παραδοσιακού ανθρώπου, στις σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές αντιλήψεις της "ελιτίστικης" κοινωνίας ανά τον κόσμο, αιωρούνται ως δευτερεύοντα και τριτεύοντα αιτήματα ζωής. Ολες οι παραπάνω τάσεις επισκιάζονται από τη διάχυτη πλέον επιθυμία των ολίγων να διοικούν και να τις κατευθύνουν σε μία μαζική και απρόσωπη υφή. Ο λόγος είναι προφανής, θέλουν να δημιουργήσουν ευκολότερο πεδίο επιρροής που θα τους επιτρέπει να βρίσκονται πάντοτε στη σφαίρα των ισχυρών, έτσι ώστε να κάνουν πράξεις όποτε θέλουν τις οποίες ορέξεις τους.

Είναι λοιπόν απαραίτητο και αναγκαίο να βρεθούν κάποιο μηχανισμοί υποστήριξης και προώθησης γενικά της ποντιακής παραδοσιακής κουλτούρας, που είναι σύμφυτη με το ποντιακό πνεύμα, όσο κι αν αλλάξουν οι συνθήκες διαβίωσης.

Η ιστορική συνείδηση, η ανάδειξη της πολιτιστικής και πολιτισμικής φυσιογνωμίας, η ενθάρρυνση δημιουργικής δράσης, είναι ορισμένες κατευθύνσεις πάνω στις οποίες όλοι μας και ιδιαίτερα οι διάφοροι επίσημοι φορείς που είναι πιο ειδικοί να συνδράμουν στην προώθηση αυτών με στόχο την καλλιέργειά τους ως μία φιλοσοφική άποψη και ως κίνητρο ενδιαφέροντος στην πορεία της ζωής. Ακόμη πρέπει να τονίσω ότι όλες οι παραπάνω σκέψεις και πρακτικές είναι ιδιωτική υπόθεση της ποντιακής κοινωνίας και δεν πρέπει να αφεθεί στις γενικότερες πολιτικές της κεντρικής κρατικής διοίκησης όταν αυτές δε συνάδουν ηή δεν υποβοηθούν στην καλλιέργεια και προώθηση των αιτημάτων της.

Πέρα από την τοποθέτησή μου για την ποντιακή μουσική καταθέτω την παρακάτω πρόταση που πιστεύω ότι είναι ο μοναδικός τρόπος απήχησης της ποντιακής μουσικής κουλτούρας.

Η ποντιακή μουσική με ένα πνεύμα ανασύνθεσης ως αυτοτελούς τέχνης μπορεί να αναχθεί στο πεδίο της παγκόσμιας μουσικής φιλολογίας και κουλτούρας γενικότερα, αρκέι η νέα καλλιτεχνική μορφή που θα πάρει να μη στερείται τα ιδιαίτερα υφολογικά συστατικά. Στόχος είναι να οδηγηθεί στις αίθουσες συναυλιών για όλο το κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο θα σταθεί επάξια και θα απηχεί τη λεβεντιά, την αισθητική και γενικά το στοχασμό και τη φιλοσοφία του ποντιακόυ κόσμου.

Πιστεύω ότι αυτό επιβάλλεται διότι είναι πλέον γνωστό ότι η κάθε νέα εποχή αναιρεί η αρνείται την παλαιά κυρίως στα χρόνια μας που η τεχνολογική εξέλιξη καλπάζει. 

webmaster  trapezounta@yahoo.com  © May 1999 

Trapezounta.com is an independent website not affiliated with any organization or institution